Schrijver Joep Boerboom met zijn boek in de Van Ostadestraat. Het gezin Stibbe woonde op nummer 6.
Schrijver Joep Boerboom met zijn boek in de Van Ostadestraat. Het gezin Stibbe woonde op nummer 6. (Foto: Frans Paalman Zwolle)

Boek 'Beroofd volgens de regels' over leegroven Joodse ondernemingen in WOII

Zwolle - Tijdens de bezetting werden Joodse ondernemingen op geraffineerde wijze ontmanteld en leeggeroofd. De Zwolse schrijver Joep Boerboom onderzocht wie schuil gingen achter deze operatie en wat hen dreef. Een van de slachtoffers was Zwollenaar Berend Stibbe die een boekhandel in Deventer begon, maar tijdens de bezetting naar Zwolle terugkeerde.

Boerboom schrijft in Beroofd volgens de regels over zeven bedrijven: een slager, boekhandel, dansschool, elastiekfabriek, rijwielgroothandel, veehandel en een textielgroothandel. Deze Deventer zaken traden, zoals alle Joodse ondernemingen tijdens de bezetting, in liquidatie: een bewindvoerder verving de oorspronkelijke eigenaar, waarna de zaak werd ontmanteld of doorverkocht. Bureaucratische procedures en speciaal in het leven geroepen instellingen gaven de diefstal een officieel aanzien.

Boerboom dook in de archieven en trof dossiers vol met Heil Hitler! ondertekende brieven. Op dat moment werd de geschiedenis akelig tastbaar voor de auteur, die eerder Jan Terlouws biografie schreef en Deining in de IJsseldelta, over de bypass bij Kampen.

In de vuistdikke dossiers ontbrak iedere verwijzing naar het lot van de oorspronkelijke eigenaren. Boerboom schrijft ook op indringende wijze over hun angst, onderduik, arrestatie en deportatie. Hij sprak hiervoor met overlevenden. Bijzondere gesprekken, waarin ze hem soms stukjes familiegeschiedenis toevertrouwden waarover ze zelfs met hun eigen kinderen niet spraken.

Een van de overlevenden die Boerboom sprak, was Hennie Mesritz-Stibbe, de dochter van Berend Stibbe. Deze marktkoopmanszoon, geboren in 1903, groeide op achter de Broerenkerk en begon in de jaren 30 een boekwinkel en leesbibliotheek in Deventer. Met zijn gezin vluchtte hij nog voor de oorlog uitbrak naar Amsterdam. Achter de waterlinie dacht hij veilig te zijn, maar op een steenworp van Schiphol was het tegendeel het geval. Berends zus zette de boekhandel in Deventer nog twee jaar voort, waarna deze door de bezetter werd geliquideerd.

Tijdens een bezoek aan Berends ouders in Zwolle consulteerde Berend een kinderarts voor Hennie’s hardnekkige hoest. Toen er een vliegtuig overvloog, kreeg Hennie spontaan een hoestbui. De dokter concludeerde dat deze het gevolg was van haar angst voor bombardementen. Het gezin verruilde Amsterdam voor Zwolle en woonde, tot ze onderdoken, aan de Van Ostadestraat 6 in de Diezerpoort. Hennie ging in Zwolle naar de joodse school.

Berend kwam een paar maanden voor de bevrijding in Zeist om door een granaatscherf. Hij werd herbegraven op de joodse begraafplaats in Zwolle. Zijn vrouw zette hun boekhandel na de oorlog in Deventer voort, maar welkom voelden ze zich er niet. "Er was zo’n Jodenhaat toen we terugkwamen dat ik jaren niet heb durven vertellen dat ik Joods was", vertelde dochter Hennie aan Boerboom. Voor hen was de oorlog nog niet voorbij.

Beroofd volgens de regels verscheen bij uitgeverij Verloren.

Joop de Haan
Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden