Kunsthistorica en schrijfster Linda Barendse en haar hond Jip maken een wandeling met uitzicht op de IJssel.  (foto: Eva Posthuma)
Kunsthistorica en schrijfster Linda Barendse en haar hond Jip maken een wandeling met uitzicht op de IJssel. (foto: Eva Posthuma) (Foto: Eva Posthuma)

Linda Barendse brengt kunstwerken gemaakt rondom de IJssel bij elkaar in kleurrijk boek

Zwolle - Als je uren gebogen zit over schilderijen en tekeningen van onbekende kerkjes, groene en stedelijke oevers, drassige uiterwaarden en een alsmaar stromende IJssel, raak je vanzelf vertrouwd met het gebied. Zodat als je er dan ook in het echt voorbij toert ineens nieuwe plekken herkent. Zo ontdekte kunsthistorica Linda Barendse tijdens het schrijven van haar boek 'De schilders langs de IJssel' niet alleen een voor haar nieuw gebied. Ze loste ook raadsels over kunstwerken op.

Tot de sluiting van het Stedelijk Museum Zwolle werkte Linda Barendse daar als conservator. Tegenwoordig werkt zij als zelfstandig kunsthistorica en toen zij door uitgeverij WBOOKS werd gevraagd om een boek te schrijven over schilders die langs de IJssel werkten, was dat dus geen geheel onbekend terrein. Toch bracht het onderzoek voor het boek haar op nieuwe plekken.

De IJsselschilder Jan Voerman kent iedere kunsthistoricus wel en Barendse was eveneens vertrouwd met kunstenaars die er werkten zoals Constant Gabriël, Willem B. Tholen en Breitner, maar moest verder echt op onderzoek uit om het boek te kunnen schrijven. "De Hattemse schilderes Jo Koster is een persoonlijke favoriet, zij heeft een prachtig kleurgebruik. Ook van Simon Moulijn, Paul Bodifée en de kunstenaarsfamilie Bokhorst kwam ik werk tegen dat mij zeer aanspreekt. Maar het grappige is dat er juist bij Zwolle, waar ik werkte, helemaal niet zo veel langs de IJssel geschilderd is. Aan de Hattemse kant dan weer wel, en bij Zalk."

'De schilders langs de IJssel' is onderdeel van een reeks kunstboeken die op een prettig leesbare manier Nederlandse kunstkolonies in de spotlight zet. De nadruk ligt daarbij op de 19e eeuw. Met veel grote afbeeldingen en heldere teksten wordt een artistiek zicht op dit gevarieerde IJssellandschap gegeven. Een leuk boek dus voor zowel kunst- als natuurliefhebber. De IJssel kronkelt door een langgerekt gebied. Een echte kunstkolonie is het daarom niet te noemen, maar het was wel een streek met flinke aantrekkingskracht op schilders vanuit het hele land. Vanwege het landschap, de scheepvaart en de karaksterieke dorpjes. Barendse selecteerde precies 100 kunstenaars, van wie zij in totaal zo'n 200 afbeeldingen in het boek opnam.

Door de uitgestrektheid kent het landschap dat wordt doorkruist door de rivier veel verscheidenheid en Barendse nam de vrijheid om ook een stukje buiten de oevers te treden met haar onderzoek. Qua periode bijvoorbeeld. "Om te laten zien dat het gebied ook nu nog steeds eenzelfde aantrekkingskracht heeft, heb ik ook enkele hedendaagse kunstenaars opgenomen in de selectie met afbeeldingen. Van Tim Blaauw (1953) bijvoorbeeld staat er een werk in met een prachtig vogelperspectief op de IJssel. Dat werk paste zo mooi naast een foto van Mary Boer uit 1912 met hetzelfde perspectief, dat ik het niet kon laten."

Hoewel ze ook qua gebied het land op gaat, is de rivier op elk werk te zien. "Op de Posbank bij Dieren kwamen veel kunstenaars werken vanwege de natuur. En er zijn verschillende kleine dorpjes die ik steeds weer tegenkwam. Zo heeft Rheden een heel karakteristiek kerkje. Als je dat eenmaal kent, herken je het overal. Toen ik dat kerkje eenmaal had gelokaliseerd, zag ik dat het ook op een werk van Jacob Ritsema stond. Terwijl daarvan werd gedacht dat de schilder het had gemaakt bij Kortenhoef. Ik heb de eigenaresse van het schilderij verteld wat ik had ontdekt en die vond dat erg leuk om te weten", lacht Barendse.

"Dat gebeurde ook met een werk van Moulijn uit het Rijksmuseum en met een kunstwerk van hem dat zich in de collectie van het Drents Museum bevindt. Van een ets van Hattem, gemaakt door Haverkamp lukte dat ook."

En zo vond ze ook nog bij een kunstwerk van Edzard Koning de plek in het IJsselgebied waar het werd gemaakt, doordat ze het landschap herkende. "Ik heb het nog niet eens aan de musea gemeld, maar ik neem aan dat ze het boek wel lezen", knipoogt ze.

Het boek reist door het onderwerp in thema's. Vanzelfsprekend is het afwisselende landschap daar een van. Barendse concentreerde zich daarnaast op de bebouwing en bewoners van het gebied, de infrastructuur en industrie langs het water, en de thematiek die terugkeert in de werken die zij selecteerde. Om een goed overzicht te krijgen van wat er zoal in de 19e en 20e eeuw werd gemaakt rondom de IJssel deed ze bijna een jaar lang onderzoek. "Behalve veel lezen betekent dat ook bij de musea kijken, praten met conservatoren en in depots kijken. Daar kwam ik werken tegen die ik nog helemaal niet kende. Het was ook heel leuk om plekken van de kunstwerken in het echt terug te zoeken."

'De schilders langs de IJssel' is verkrijgbaar in boekwinkels, museumshops, online en bij de uitgever WBOOKS via www.wbooks.com. Het kost 22,95 euro (ISBN 978 94 6258 3511).

Op zaterdag 25 januari van 15.15 tot 17.00 uur staan de IJsselschilders centraal op een ontmoeting in het Stedelijk Museum Kampen. Linda Barendse vertelt over haar boek en welke bijzonderheden zij ziet in het werk van kunstschilders over de rivier. Zij wordt geïnterviewd door Wim Eikelboom, maker van de podcast 'Rivierverhalen'. Conservator René van Mierlo toont twee IJsselschilderijen uit het depot van het museum. En IJsselschilder Sjoerdtje Hak uit Herxen vertelt over haar liefde voor de IJssel aan de hand van twee schilderijen die zij meeneemt uit haar atelier. De middag is vrij toegankelijk.

Carijn Oomkens
Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden