Voorzitter van het bestuur van Het Vrouwenhuis Hidde van der Wal (l.) draagt de eerste doos van het archief  officieel over aan HCO-directeur Vincent Robijn. (foto: Carijn Oomkens)
Voorzitter van het bestuur van Het Vrouwenhuis Hidde van der Wal (l.) draagt de eerste doos van het archief officieel over aan HCO-directeur Vincent Robijn. (foto: Carijn Oomkens) (Foto: )

Na drie eeuwen voor het eerst uit huis: Archief Vrouwenhuis naar HCO

Zwolle - Op dezelfde dag dat 300 jaar geleden Aleida Greve liet vastleggen dat haar huis na haar dood bewoond zou moeten worden door oude vrouwen, werd het eerste deel van Het Vrouwenhuis-archief officieel overgedragen aan het Historisch Centrum Overijssel. Woensdag 2 oktober kreeg HCO-directeur Vincent Robijn symbolisch de eerste doos met documenten van bestuursvoorzitter Hidde van der Wal.

(door Carijn Oomkens)

De steenrijke, ongetrouwde Zwolse Aleida Greve (1670-1742) zette op 2 oktober 1719 in sierlijke letters haar handtekening onder de eerste versie van haar testament. Ze stelde daarin dat na haar dood het huis moest worden verbouwd tot een hofje voor bejaarde dames van de Hervormde Kerk. In feite een voorloper van de latere bejaardenhuizen. En omdat Aleida als ongetrouwde vrouw in die tijd handelingsonbekwaam was, prijkt op het oude document naast haar naam niet alleen een mooie rode lakzegel, maar ook die van haar momber - haar voogd Berend Hakvoord. En dat op 49-jarige leeftijd.

"Aleida past haar testament nog een aantal keer aan voordat zij overlijdt", vertelt directrice van het museum Saskia Zwiers. "Waarom weten we niet, maar bij een wijziging in 1736 bepaalde zij bovendien dat het Zwolse gemeentebestuur geen bemoeienis mocht krijgen met haar nalatenschap." Het zijn slechts een paar van de inkijkjes in het leven van een prominente Zwolse inwoonster en van de bewoonsters en directeuren uit de tijd van het hofje, die in de documenten van het archief zijn terug te lezen.

Soms zijn dat tot de verbeelding sprekende ontdekkingen, zoals een lijstje met sinterklaascadeautjes van het bestuur aan de oude dames, maar ook het drankgebruik van een bewoonster die daarom uit huis werd gezet. "Dat soort informatie gebruiken we natuurlijk voor onze theaterrondleidingen", vertelt Zwiers.

In 1999 vond Zwiers in een roestig kistje vol sleutels bij toeval het exemplaar van een oud kastje. Het bleek een missend deel van het archief te bevatten. Het belangrijkste deel van het archief bevond zich in een kluis in de regentenkamer, die bij een restauratie in 2016 weg moest. Het Vrouwenhuis werd in de eerste twee eeuwen van haar bestaan bestuurd door familieleden van Aleida Greve. En zoals toen vaak ging, werd er geen professioneel archief bijgehouden. "Helaas zijn er weinig notulen bewaard gebleven", legt Zwiers uit.

Het verwijderen van de kluis was een mooie gelegenheid om de archiefstukken onder handen te nemen. Oud-archivarissen A.J. Gevers en A.J. Mensema spendeerden menig uur in het huis om de stukken te inventariseren. De 22 dozen die zijn overgedragen aan het HCO beslaan de periode van 1719 tot 1987, wanneer het oude vrouwenhuis de huidige bestemming als museum krijgt.

Dat nu, na 300 jaar, de documenten voor het eerst het huis verlaten heeft een praktische reden. De bewaaromstandigheden in het HCO zijn veel beter dan in het Vrouwenhuis. Het wordt niet gedigitaliseerd, maar is bij het HCO wel in te zien.

HCO-directeur Vincent Robijn ziet het archief als een mooie aanvulling. "Geschiedenis gaat te vaak over mannen. Dat we nu ook weer wat vrouwen kunnen toevoegen aan het depot maakt het plaatje completer."

Het Vrouwenhuis aan de Melkmarkt is alleen op afspraak te bezichtigen. Ook staan er vaste rondleidingen en theaterrondleidingen op de agenda waarop kan worden ingeschreven. Een bijzondere is binnenkort bijvoorbeeld de Nacht van het Vrouwenhuis, op 18 oktober. Kijk voor informatie, activiteiten en reserveren op: www.vrouwenhuiszwolle.com

Carijn Oomkens
Meer berichten