Peter van der Horst signaleert dat leestekens soms op de verkeerde plaats staan of zelfs ontbreken.
Peter van der Horst signaleert dat leestekens soms op de verkeerde plaats staan of zelfs ontbreken. (Foto: )

Komma geen punt voor oud-Zwollenaar

Zwolle - Tekstadviseur Peter van der Horst houdt van taal, en dan vooral van leestekens. Het is niet alleen zijn vak, maar ook zijn hobby. Hij heeft er een dik boek over geschreven. "Leestekens is niet echt een onderwerp waar veel mensen warm voor zullen lopen. En toch zijn ze heel belangrijk", zegt hij.

"Leestekens helpen een tekst beter leesbaar en begrijpelijker te maken", legt Van der Horst uit. "Punt, komma, puntkomma, dubbele punt, vraagteken, uitroepteken en aanhalingstekens zijn leestekens, maar in ruimere zin vallen ook allerlei streepjes, accenttekens en trema's onder dat begrip. Om welke tekens het ook gaat, het is niet altijd makkelijk om ze op de juiste manier te gebruiken. Dat blijkt wel uit allerlei teksten die op dat gebied nogal eens onbeholpen aandoen."

'De Nieuwe Leestekenwijzer' is het negende taalboek van de oud-Zwollenaar. Hij signaleert dat leestekens soms op de verkeerde plaats staan of zelfs ontbreken. "Herman Finkers gaf daar eens een leuk voorbeeld van: Hans zei Grietje zal ik met dit mooie weer mijn korte rokje aantrekken? Er zijn twee mogelijkheden: Hans zei: 'Grietje, zal ik …' en 'Hans,' zei Grietje, 'zal ik …' Als de leestekens goed worden gebruikt, is er geen misverstand mogelijk."

In het voorbeeld ging het vooral om de aanhalingstekens, maar ook met komma's kan er veel misgaan. Van der Horst: "Een eenvoudig voorbeeld: Alle bomen(,) die ziek zijn, moeten geveld worden. De betekenis van deze zin hangt af van de eerste komma. Alle bomen die ziek zijn betekent dat er ook gezonde bomen zijn. En bij Alle bomen, die ziek zijn gaat het om alle bomen."

Hij heeft nog een voorbeeld. "Ik verwacht nog andere(,) vervelende bezoekers. Ook hier is de komma echt nodig voor de betekenis! Mensen vinden dat soms nogal vergezocht. Dat lijkt misschien wel zo, maar de komma heeft in dit soort gevallen meermalen tot narigheid, zelfs rechtszaken, geleid.

Een komma kan niet alleen voor misverstanden zorgen, maar is soms aan te bevelen voor de duidelijkheid, bijvoorbeeld in Ik hou van koffie, en van mijn vrouw kan hetzelfde gezegd worden. Meteen ook maar een groot misverstand uit de weg ruimen: het is heel goed mogelijk om voor en een komma te plaatsen!

Bij leestekens gaat het niet alleen om zinnen, want ze komen ook in woorden voor. "Het gaat dan bijvoorbeeld om het streepje in netto-opbrengst en dames- en herenfietsen en het trema in reële. Ze zijn noodzakelijk voor de uitspraak of de betekenis. En dat geldt ook voor Jans boek of Jans' boek. Eerst gaat het om Jan en dan over Jans. En wat te denken van kas-salade/kassa-lade of val-kuil/valk-uil. Het streepje geeft de betekenis aan."

Natuurlijk valt er nog veel meer over leestekens te zeggen. Vandaar dat de Nieuwe Leestekenwijzer bijna 400 bladzijden heeft. "Het boek gaat niet alleen over de bekende leestekens, en hoe die op de computer te maken zijn, maar ook allerlei bijzondere tekens krijgen aandacht, zoals emoticons.

Joop de Haan
Meer berichten