Logo peperbus.nl


Aranka Wijnbeek in haar element op de Zwolse zomerkermis.
Aranka Wijnbeek in haar element op de Zwolse zomerkermis. (Foto: Anton Cramer)
Peperkorrels

Zwolse Zomerkermis in historisch decor

De zomerkermis verleidt velen om een bezoek aan de Zwolse binnenstad te brengen. Zeker als de zon schijnt spat het plezier uit het stadshart. Afgelopen vrijdag werd het jaarlijks volksfeest geopend met waterpret, waar talloos veel mensen schik aan beleefden. Bij Aranka Wijnbeek gaat het hart eveneens een paar slagen sneller kloppen als het voor iedereen toegankelijk pretpark tien dagen neerstrijkt in onze stad. Ook nu nog glundert ze breeduit als ik haar voorstel een rondje over de kermis te doen. Bij iedere attractie heeft ze een verhaal, deze projectleider tentoonstellingen van Stedelijk Museum Zwolle (SMZ).

(door Anton Cramer)

Welhaast met de nieuwsgierigheid van een kind wandelen we tussen glimmende kleuren, diverse muzieksoorten en draaiende apparaten. Over het Grote kerkplein, de Grote Markt, Melkmarkt en om te eindigen op het Rode Torenplein. Aranka zit vol met anekdotes. Hoe ze als klein kind door haar vader werd meegenomen naar de kermis. Dat ze eigenlijk nergens in durft. Over het eerste schepijs,microscopen, meisjes zonder onderlichaam. Of over een schele leeuw en een man met een vlooiencircus.

Haar enthousiasme over Zwolle is al groot, maar de kermis in het bijzonder maakt nog veel meer los.Voor de verbouwing van het SMZ organiseerde Aranka met uiteraard veel andere medewerkers, vanaf 1980 jarenlang op historie gebaseerde kermisattracties. Waarzegsters, kwakzalvers, het gebeurde allemaal. Nu is er geen ruimte meer voor, maar de verhalen van Aranka zijn er niet minder boeiend om. Samen met Herman Aarts schreef ze het provinciaal Jaarboek "Tussen kermis en carnaval. Vertier in Overijssel." Daarin leggen de schrijvers het accent op de achttiende en negentiende eeuw. Alhoewel het begrip kermis in Zwolle in de vijftiende eeuw ook al bestond.

Terwijl Aranka praat en bladert in het boek voor ons, klinken de klanken van het draaiorgel uit de draaimolen over de Grote Markt. Kinderen genieten en ouders leggen alles geduldig vast met hun smartphone. Aranka spreekt over de magie van de kermis. Die was wellicht vroeger groter dan tegenwoordig, waar bling-bling en snelheid de belangrijkste bestanddelen zijn. Vroeger stond de kermis vooral in het teken van vernieuwing. Bijvoorbeeld de komst van de fotografie. In het boek staat een foto van twee Staphorster jongens die met open mond kijken naar een apparaat waar foto's uit tevoorschijn komen.

Enkele bladzijden verderop laat ze iets zien over de menagerie van Van Aken. "Een man met een oude, schele leeuw op de Oude Vismarkt. Tot ontzetting van de omstanders legde hij zijn hoofd in de bek van de leeuw". En zo passeert het ene na het andere verhaaltje de revue. Over het vlooientheater bijvoorbeeld, waarbij de vlo werd geleerd niet te hoog te springen en het minuscule tuigje waarin het nietige diertje werd gehesen om vervolgens een koetsje voor te trekken.

De kermis als historisch volksvermaak is verworden tot een laagdrempelig pretpark in een historisch decor. Inmiddels is de kermis harde business geworden. Alles is veel groter en sneller dan toen. Aranka Wijnbeek spreekt over kermisexploitanten als grote ondernemers die flinke risico's lopen.

Het kermisenthousiasme van Aranka Wijnbeek werkt bijkans aanstekelijk. Een evenement als dit hoort bij de stad, net als de intocht van Sinterklaas, Koninginnedag of de carnavalsoptocht. Tussen de regels door beluister ik ietwat weemoed. De melancholie naar de kermis, die ooit nog een veel groter deel van de Zwolse binnenstad in nam. Maar dat was...

De tijden zijn veranderd en daar moeten we het mee doen. Zeker is dat de kermis nooit is weg te denken uit de historie van de Zwolse binnenstad. En die geschiedenis wordt ieder jaar herschreven.

reageer als eerste
Meer berichten